Venezuela

Ik had er niet zo’n zin in. Vakantie, weet je. Zo rond de Kerst maak ik de wereld altijd wat kleiner. Even geen nieuws, met de laatste Asterix op de bank, lekker eten met familie en bowlen met vrienden. Dus neem ik het hem kwalijk, heel kwalijk dat ik toch in de pen moet klimmen. Er moet iets geschreven en wel vandaag. Nu.

Het nieuws dat hij, niet het land waar hij dictator van is, maar hij als enige machthebber, Venezuela heeft aangevallen, hun president en zijn echtgenote heeft ontvoerd en de haven heeft platgebombardeerd, schokt me. Voor wie, net als hij, niet helemaal thuis is in het Internationaal recht: Dat Mag Dus Niet. Frieda vraagt rustig kauwend op haar ontbijt waarom hij dat in hemelsnaam zou doen. Al die moeite, gedoe, zo ver weg, kost vast geld ook. “Olie”, antwoord ik haar. En nog voor het einde van de dag bevestigt hij mijn vermoeden.

Voor elke willekeurige natie op deze planeet is bovenstaande al voldoende voor de furie en agressieve tegenreactie van een flinke massa andere landen. Maar hij gaat verder en kondigt schaamteloos aan dat de VS het bestuur van deze Zuid-Amerikaanse staat tijdelijk overneemt. Voor wie, net als hij, geen verstand heeft van landsbesturen: het bestuur bestaat, naast de president, uit ministers, een vice-president en iets van een parlement. Ook in een ondemocratisch land als Venezuela. Dus is er net effe iets meer voor nodig om de boel daar te kapen en er met de olie vandoor te gaan.

Een soeverein land overnemen Dat Mag Dus Niet. Als je iets wilt dat van een ander is, zoals olie of knikkers, dan moet je daarom vragen. En alleen als het antwoord ‘ja’ is, spreek je samen een deal af. Door er bijvoorbeeld voor te betalen of te ruilen voor voetbalplaatjes of zoiets. Ik herhaal het nog maar even. Venezuela is van Venezuela en van niemand anders, meneer de president.

Wegens vacuum tussen vrede en oorlog, wegens aftanende democratische waarden, bestudeer ik al een tijdje wat literatuur en praktijkvoorbeelden. Hoe Hongarije in een paar jaar van een eindelijk weer democratisch land werd uitgekleed tot een autocratie. Door één man. De dictaturen in de VS en Rusland, het steeds extremere rechts bij de oosterburen, het opkomend populisme in mijn geliefde moederland. Als kleinkind van De Oorlog zijn de gevolgen hiervan in mij verankerd. Ík ben het niet vergeten. Vergist u zich niet in mij, meneer de president. In mij herhaalt de geschiedenis zich niet.

Ik bestelde de boeken op tijd, ik ben het vaak voor, het gedoe. Iets met de ongemakkelijke waarheid onder ogen durven zien. Dus met een noodradio, extra water en batterijen, kocht ik ook de boeken die in vele onvrije landen onder strenge censuur vallen. Het beste – en overigens ook het meest onleesbare – werk: ‘Van dictatuur naar Democratie’. Mocht Geert hem al van de nationale leeslijst hebben verbannen, ik heb hem hier voor je liggen. En anders hier verder de kortst mogelijke samenvatting. Er is iets aan te doen. Door jou en mij.

Hij houdt zijn kaarten steeds minder lang tegen de borst, wordt overmoediger dan ik ooit had durven dromen. De zwakste schakel van elke dictator, een gebrekkige informatiestroom wegens vele ja-knikkers in de hofhouding, begint voor het geoefende oog zichtbaar te worden. Senatoren, legerleiders, soms zelfs eigen ministers kunnen zijn grillen amper bijhouden. In vage, grootsprakige woorden spreekt hij tegen wat hijzelf of zijn witte-voetjes-halers even daarvoor nog met veel bombarie de wereld in hebben geslingerd. Sommige dictaturen brokkelen het meest van binnenuit af.

Maar een democratie verkrijg of behoud je niet vanzelf. Dat vraagt om handelen, van jou en mij, van ons. Naast een heleboel kleine interventies, zoals staken, ja zeggen en nee doen (zoals de secretaris-generaal van de NAVO tot in de puntjes beheerst) en expres fouten maken en dan net doen alsof dat per ongeluk was, zijn er ook grote. Politieke weerstand bieden, burgerlijke ongehoorzaamheid (mijn favoriet 😉) en het niet legitimeren van het geclaimde gezag. De aller-allerbelangrijkste is Niet Samenwerken met de dictator of populist. Want een populist laat zich democratisch verkiezen om vervolgens de rechtsstaat af te breken en er dictatortje te kunnen spelen. Zie eerder behaalde rendementen.

Voor de VS is het te laat. De democratie is daar in een jaar feitelijk geruïneerd. En dat kan ons ook gebeuren als we de ongemakkelijke waarheid uit de weg gaan. Dat we op een ochtend wakker worden met het nieuws dat we een ander land hebben aangevallen. Zonder het te weten of te willen. Voor ons is het nog niet te laat. Het enige dat ons te doen staat is, opstaan, de rug rechten en schouder aan schouder zeggen: “Dat Mag Dus Niet”.

Geschreven met vertrouwen